Na polskim rynku inwestycyjnym szykują się istotne zmiany. Rada Ministrów 27 października 2026 roku przyjęła projekt nowelizacji przepisów dotyczących funduszy inwestycyjnych i zarządzających nimi instytucji. Jedną z najważniejszych propozycji jest umożliwienie tworzenia funduszy pożyczkowych, których główna działalność będzie polegała na udzielaniu finansowania. Projekt przewiduje również dodatkowe mechanizmy ochrony inwestorów, nowe zasady zarządzania płynnością oraz szersze obowiązki nadzorcze. Zmiany mają dostosować polski rynek do unijnych regulacji, ale nie oznaczają, że nowe produkty inwestycyjne będą pozbawione ryzyka.
Na razie nie jest to obowiązujące prawo. Rząd zaakceptował projekt przygotowany przez Ministerstwo Finansów i Gospodarki, który musi jeszcze przejść dalszą procedurę legislacyjną. Dla inwestorów najważniejsze będzie to, w jaki sposób nowe fundusze będą zarabiać, jakie ryzyko poniosą ich uczestnicy i czy pieniądze będzie można wypłacić w dowolnym momencie.
Rząd zaakceptował nowe zasady działania funduszy inwestycyjnych
Przyjęty 27 października projekt dotyczy zmian w ustawie o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz w innych powiązanych przepisach. Jego głównym celem jest dostosowanie polskiego prawa do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/927 z 13 marca 2024 roku. Unijne regulacje dotyczą między innymi udzielania pożyczek przez alternatywne fundusze inwestycyjne, zlecania określonych czynności zewnętrznym firmom oraz kontrolowania ryzyka utraty płynności. Projekt ma uporządkować zasady działania tego segmentu rynku i zwiększyć przejrzystość zarządzania powierzonym kapitałem.
Zmiany obejmują przede wszystkim towarzystwa funduszy inwestycyjnych, czyli TFI, które tworzą fundusze i nimi zarządzają. Nowe przepisy mają umożliwić rozwijanie kolejnych strategii inwestycyjnych, a jednocześnie wprowadzić dokładniejsze zasady kontrolowania ryzyka. Rząd chce także usprawnić wymianę informacji pomiędzy organami nadzoru oraz ograniczyć możliwość stosowania nazw produktów, które mogłyby wprowadzać inwestorów w błąd. Istotnym elementem nowelizacji jest również zwiększenie kontroli nad zadaniami powierzanymi zewnętrznym podmiotom.
Czym będą fundusze pożyczkowe i jak mają działać?
Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie wyraźniejszych zasad funkcjonowania funduszy pożyczkowych, które zamiast koncentrować się na zakupie akcji lub obligacji będą mogły prowadzić działalność polegającą przede wszystkim na udzielaniu pożyczek. Kapitał zgromadzony przez fundusz będzie wykorzystywany do finansowania określonych pożyczkobiorców, zgodnie z jego strategią inwestycyjną. Źródłem potencjalnych przychodów mogą być odsetki oraz inne należności wynikające z udzielonego finansowania. Jednocześnie fundusz będzie ponosił ryzyko, że część pożyczkobiorców nie spłaci zobowiązań w terminie albo nie odda całości pieniędzy.
Zgodnie z rządowym komunikatem fundusz inwestycyjny zamknięty będzie mógł zostać zakwalifikowany jako fundusz pożyczkowy, jeżeli co najmniej 50% jego aktywów netto będzie ulokowane w pożyczkach pieniężnych lub jego główna strategia inwestycyjna będzie polegała na udzielaniu takich pożyczek. Istotne jest tutaj rozróżnienie między strukturą aktywów a strategią działalności, ponieważ projekt przewiduje alternatywne przesłanki kwalifikowania funduszu. Nie oznacza to jednak, że od razu po wejściu ustawy w życie każdy klient banku będzie mógł kupić udziały w takim produkcie. Dostępność poszczególnych funduszy będzie zależała od ich konstrukcji, zasad dystrybucji i obowiązujących wymogów prawnych.
Przykład działania funduszu pożyczkowego
Załóżmy, że fundusz pozyskał od inwestorów 20 mln zł i przeznaczył 15 mln zł na finansowanie przedsiębiorstw. Pożyczkobiorcy regulują należności zgodnie z harmonogramami, a fundusz otrzymuje odsetki, które mogą zwiększać wartość jego aktywów. Od uzyskanych przychodów trzeba jednak uwzględnić koszty zarządzania, inne wydatki oraz ewentualne straty związane z niespłaconymi zobowiązaniami. Dochód osiągany na portfelu pożyczek nie jest więc automatycznie równy zyskowi inwestora.
Jeżeli część finansowanych przedsiębiorstw przestanie spłacać zadłużenie, wartość aktywów funduszu może spaść. Dla uproszczenia można przyjąć, że inwestor posiada certyfikaty warte 10 000 zł, a wartość przypadających na nie aktywów netto obniża się o 8%. W takim hipotetycznym scenariuszu wartość inwestycji spadłaby do około 9200 zł, co oznacza stratę 800 zł przed ewentualnymi dodatkowymi kosztami. Przykład nie przedstawia prognozy wyników nowych funduszy, lecz pokazuje, że nawet produkt oparty na pożyczkach może generować straty.
Nowe przepisy mają ograniczyć problemy z wypłatą pieniędzy
Ważną częścią reformy są rozwiązania dotyczące zarządzania płynnością. Fundusze inwestycyjne mogą lokować pieniądze w aktywa, których szybka sprzedaż nie zawsze jest możliwa bez poniesienia straty. W przypadku funduszy pożyczkowych problem jest szczególnie istotny, ponieważ udzielone finansowanie może być spłacane przez wiele miesięcy lub lat, podczas gdy inwestorzy mogą oczekiwać wcześniejszego wycofania kapitału. Ryzyko płynności polega właśnie na tym, że fundusz może posiadać wartościowe aktywa, ale nie dysponować wystarczającą ilością gotówki do natychmiastowego rozliczenia wszystkich żądań wypłaty.
Projekt przewiduje jednolite zasady wykorzystywania narzędzi zarządzania płynnością. Ich zadaniem będzie umożliwienie funduszom skuteczniejszego reagowania na okresy zwiększonego odpływu pieniędzy oraz trudniejsze warunki rynkowe. Unijne przepisy przewidują między innymi mechanizmy czasowego ograniczania lub zawieszania odkupu i umarzania tytułów uczestnictwa, stosowane w określonych sytuacjach i na właściwych zasadach. Nie oznacza to jednak, że każdy fundusz będzie stosował wszystkie takie rozwiązania albo że zawsze pozwolą one uniknąć strat.
Dla inwestora znaczenie ma przede wszystkim możliwość odzyskania środków w zaplanowanym terminie. Fundusze inwestycyjne zamknięte często charakteryzują się mniejszą płynnością niż fundusze otwarte, a zasady wykupu certyfikatów mogą przewidywać konkretne daty i ograniczenia. Komisja Nadzoru Finansowego od lat wskazuje, że FIZ mogą inwestować w aktywa trudniejsze do szybkiej sprzedaży, co zwiększa znaczenie analizy ryzyka płynności. Dlatego pieniądze potrzebne na nagłe wydatki zwykle nie powinny być lokowane w produktach, z których wycofanie kapitału może być utrudnione. W tym kontekście warto przypomnieć poradnik ile powinna wynosić poduszka finansowa i gdzie ją trzymać.
Większa kontrola nad TFI i zewnętrznymi firmami
Nowelizacja ma również wzmocnić nadzór nad podmiotami, którym towarzystwa funduszy inwestycyjnych powierzają część swoich obowiązków. W praktyce zarządzanie funduszem może wiązać się z korzystaniem z usług innych firm, na przykład w zakresie obsługi operacyjnej lub określonych procesów związanych z aktywami. Przekazanie zadań zewnętrznemu podmiotowi nie eliminuje jednak ryzyka błędów, niewłaściwego zarządzania danymi czy konfliktów interesów. Projekt ma poprawić kontrolę nad takimi relacjami i zwiększyć przejrzystość odpowiedzialności za wykonywane czynności.
TFI mają również uzyskać możliwość świadczenia dodatkowych usług związanych z obsługą kredytów oraz administrowaniem wskaźnikami referencyjnymi. W przypadku tych ostatnich projekt przewiduje ograniczenie dotyczące wskaźników wykorzystywanych przez fundusze zarządzane przez dane towarzystwo. Rozwiązanie ma znaczenie z punktu widzenia przeciwdziałania konfliktom interesów, ponieważ wskaźniki referencyjne mogą wpływać na wycenę instrumentów finansowych lub wysokość oprocentowania. Zmiany obejmą ponadto sprawozdawczość nadzorczą, co ma pomóc instytucjom nadzorującym rynek skuteczniej identyfikować pojawiające się zagrożenia.
Czy fundusze pożyczkowe będą bezpieczne? Ważna różnica względem lokaty
Wprowadzenie nowych regulacji nadzorczych nie oznacza, że inwestowanie w fundusze pożyczkowe stanie się wolne od ryzyka. Fundusz inwestycyjny nie jest lokatą bankową, a jego uczestnicy nie otrzymują gwarancji zachowania całego wpłaconego kapitału tylko dlatego, że podmiot działa na regulowanym rynku. Wartość inwestycji może zmieniać się w zależności od jakości portfela pożyczek, kosztów zarządzania, warunków rynkowych i skuteczności odzyskiwania należności. Nawet dobrze skonstruowane przepisy nie są w stanie wyeliminować wszystkich strat wynikających z działalności inwestycyjnej.
Istotna jest również kwestia gwarancji depozytów. Środki znajdujące się na rachunkach i lokatach w bankach objętych polskim systemem gwarantowania są co do zasady chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny do równowartości 100 000 euro na uprawnionego deponenta w danym banku, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. Certyfikaty i jednostki funduszy inwestycyjnych nie są natomiast objęte tym samym systemem gwarantowania depozytów.Oznacza to, że nie można traktować inwestycji w fundusz tak samo jak pieniędzy przechowywanych na zwykłym koncie oszczędnościowym.
Różnica nie ogranicza się do ochrony kapitału. Na koncie oszczędnościowym klient posiada określoną należność wobec banku, a odsetki są naliczane na zasadach wynikających z umowy. W funduszu inwestycyjnym wartość posiadanych tytułów uczestnictwa zależy natomiast od wyceny aktywów oraz zobowiązań funduszu. Wyższy potencjalny zysk może wiązać się z większym ryzykiem, ograniczoną płynnością i dodatkowymi opłatami. Osoby szukające przede wszystkim miejsca na bezpieczną rezerwę finansową powinny więc odróżniać inwestowanie od oszczędzania, co szerzej wyjaśniamy w artykule konto oszczędnościowe czy lokata – co wybrać?.
Co nowe przepisy mogą oznaczać dla przedsiębiorców?
Rozwój funduszy pożyczkowych może z czasem zwiększyć znaczenie pozabankowych źródeł finansowania działalności gospodarczej. Przedsiębiorstwa poszukujące kapitału na rozwój, inwestycje lub określone przedsięwzięcia mogą korzystać nie tylko z kredytów bankowych, lecz również z finansowania oferowanego przez inne instytucje. Fundusze pożyczkowe mogłyby stanowić jeden z elementów tego rynku, kierując środki inwestorów do wybranych pożyczkobiorców. Nie oznacza to jednak, że nowe przepisy automatycznie zapewnią łatwiej dostępne albo tańsze pożyczki wszystkim firmom.
Warunki finansowania będą zależały od strategii poszczególnych funduszy, oceny wiarygodności pożyczkobiorcy oraz ryzyka konkretnej transakcji. Z perspektywy funduszu znaczenie ma nie tylko oprocentowanie pożyczki, ale również prawdopodobieństwo jej terminowej spłaty i możliwość odzyskania pieniędzy w razie problemów. Przedsiębiorca powinien więc nadal porównywać całkowity koszt finansowania, harmonogram, zabezpieczenia i konsekwencje opóźnień. Na obecnym etapie nie ma podstaw do przedstawiania konkretnych stawek nowych funduszy jako gotowych ofert rynkowych.
Kiedy nowe przepisy o funduszach inwestycyjnych wejdą w życie?
Według informacji przekazanych przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów projekt zakłada, że większość nowych przepisów zacznie obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw. Wyjątek mają stanowić wybrane regulacje dotyczące sprawozdawczości nadzorczej, dla których przewidziano datę 16 kwietnia 2027 roku. Nie oznacza to jednak, że nowe zasady zaczną automatycznie obowiązywać 14 dni po posiedzeniu rządu. Najpierw projekt musi przejść odpowiednią procedurę legislacyjną, a ostateczna treść przepisów może jeszcze ulec zmianie.
Na 28 października 2026 roku potwierdzonym wydarzeniem jest przyjęcie projektu przez Radę Ministrów. Nie należy utożsamiać tego etapu z uchwaleniem ustawy przez parlament, podpisaniem jej przez prezydenta ani wejściem przepisów w życie. Termin faktycznego obowiązywania nowych rozwiązań będzie można ostatecznie ustalić dopiero na podstawie ogłoszonego aktu prawnego. Również uruchamianie konkretnych funduszy pożyczkowych będzie zależało od przygotowania produktów przez uprawnione instytucje i spełnienia właściwych wymagań.
Co zmiany oznaczają dla osób inwestujących w fundusze?
Przyjęta przez rząd propozycja może w kolejnych latach wpłynąć na strukturę polskiego rynku funduszy inwestycyjnych. Nowe zasady dotyczące udzielania pożyczek, zarządzania płynnością i nadzoru mogą zwiększyć przejrzystość działania podmiotów inwestycyjnych oraz uporządkować obszary, które wiążą się ze szczególnym ryzykiem. Nie oznacza to jednak, że wszystkie fundusze zaczną oferować podobne strategie, stopy zwrotu lub warunki wypłaty pieniędzy. Ostateczne znaczenie zmian będzie zależało zarówno od przyjętego prawa, jak i od sposobu jego stosowania przez instytucje finansowe.
Najważniejszy wniosek dla inwestorów jest taki, że lepsze regulacje nie zastępują oceny ryzyka konkretnego produktu. Przed powierzeniem pieniędzy funduszowi trzeba sprawdzić jego strategię inwestycyjną, zasady wyceny, opłaty, ograniczenia dotyczące wykupu oraz możliwość poniesienia straty. W przypadku produktów inwestujących w pożyczki szczególnie istotne będą jakość portfela finansowania oraz sposób zarządzania ryzykiem niewypłacalności pożyczkobiorców. Nowe fundusze mogą poszerzyć ofertę rynku kapitałowego, ale nie powinny być traktowane jako zamiennik gwarantowanego depozytu bankowego.
Źródła
- Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Projekt ustawy o zmianie ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi oraz niektórych innych ustaw – oficjalny komunikat z 27 października 2026 roku.
- Ministerstwo Finansów – Rada Ministrów przyjęła projekt zmian dotyczących funduszy inwestycyjnych – najważniejsze założenia reformy i harmonogram planowanych zmian.
- EUR-Lex – Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/927 – unijne przepisy dotyczące zarządzania ryzykiem, płynności i udzielania pożyczek przez alternatywne fundusze inwestycyjne.
- Komisja Nadzoru Finansowego – Fundusze – oficjalne informacje o ryzyku inwestowania oraz charakterystyce funduszy otwartych i zamkniętych.
- Bankowy Fundusz Gwarancyjny – Co jest gwarantowane? – zasady ochrony depozytów bankowych i wyłączenia produktów inwestycyjnych z systemu gwarantowania.
